13.07.2026 Новости
Жанна Усцінава, чытачу больш знаёмая як Жанна Міус, – беларуская пісьменніца, член Саюза пісьменнікаў Беларусі, лаўрэат літаратурнай прэміі імя Аляксея Пысіна абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі, прэміі «Дасягненне» Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта ў намінацыі «Літаратурная дзейнасць». Нарадзілася ў вёсцы Капачы Мсціслаўскага раёна. У 1999 годзе скончыла філалагічны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А.А. Куляшова.
Псеўданім
– У той момант, калі павінна была выйсці ў свет мая першая кніга для дзяцей «Странные детки», узнікла такое пытанне: выдавацца пад сваім імем або ўзяць нейкі творчы псеўданім. Але ўжо ёсць пісьменніца Таццяна Усцінава, якая вельмі папулярная ў Расіі. І я падумала, што яшчэ адной пісьменніцы Усцінавай, напэўна, будзе шмат. Вырашыла ўзяць першыя склады свайго дзявочага прозвішча Мінчанка, а другі склад па мужу – Усцінава. І атрымалася коратка, лаканічна – Міус. Гэта гучыць коратка, ярка, запамінаецца добра. У дзяцей чамусьці асацыяцыя Міус – Маўс: нешта такое вясёлае, пазітыўнае. Яны, толькі пачуўшы прозвішча, ужо ўсміхаюцца, – распавяла пісьменніца.
Першыя крокі ў паэзіі
З ранняга дзяцінства наша гераіня любіла кнігі. Калі яшчэ не ведала граматы, маці ёй шмат чытала.
– Я ўжо тады дэкламавала вершы і прозу па памяці. У той час мы з мамай жылі ў Расіі, ў Варкуце, і я прыязджала, такая гарадская дзяўчынка, ў вёску да бабулі. Збіраліся ўсе мясцовыя жыхаркі, каб паслухаць чыстую рускую мову. Калі мы ўжо пераехалі ў Беларусь, маці працавала ў бібліятэцы, і гэта таксама спрыяла таму, каб я шмат чытала. Рана ці позна ў чалавека, які чытае, зараджаецца думка: можа быць, самой нешта паспрабаваць напісаць? Я была нясмелым, сарамлівым дзіцем, і не вырашалася, пакуль настаўніца Вера Васільеўна не сказала, што ў мяне атрымліваюцца вельмі цікавыя сачыненні… І вось тады я задумалася. Першы верш «Мой сад» – пра любімае месца з дзяцінства, якое прайшло ў вёсцы Дужаўка Чавускага раёна. Куточак вельмі маляўнічы, прыгожы. Свае вершы я не паказвала нікому. Пазней, калі ўжо назбіраўся цэлы сшытак і я вызначылася з выбарам прафесіі, паступіла ва ўніверсітэт, сшытак паказала нашаму выкладчыку, які ў той час займаўся з таленавітымі студэнтамі. Калі стала наведваць заняткі літаратурнага клуба, не змагла перажыць момант крытыкі. Дарэчы, вельмі шкадую аб гэтым. Трэба было ўсё ж прыслухацца ў той час. Можа, я яшчэ тады працягнула б пісаць, але, з іншага боку, гэта момант лёсу. Мабыць, так было наканавана, таму што я больш займалася вучобай, выйшла замуж, з’явіліся дзеці, – успамінала пісьменніца.
Умацаванне ў прафесіі
Прайшлі гады, пакуль Жанна Усцінава зноў вярнулася да літаратуры. Тады ўжо яе мама настойліва стала казаць: «Давай ты ўжо пашлеш куды-небудзь свае вершы». І першай Жанна выбрала Чавускую раённую газету «Іскра».
– У 2006 годзе з’явіўся мой першы апублікаваны верш. Можна сказаць, што сёлета ў мяне юбілей – 20 год з моманту з’яўлення першага верша ў газеце. На гэты момант у маім творчым багажы 18 кніг. Я рассылала вершы не толькі ў раённую газету, але і ў рэспубліканскія выданні. А калі вершы з’явіліся ў «Настаўніцкай газеце», «Магілёўскіх ведамасцях», зразумела, што мне варта пісаць, раз людзям падабаецца і мая творчасць знаходзіць водгук. Так, у 2013 годзе з’явіўся зборнік «Лунный чай». Пасля таго, як выйшла гэтая кніга, мяне прынялі ў Саюз пісьменнікаў Беларусі. І з гэтага моманту ў мяне акрамя сваёй сям’і, родных, блізкіх яшчэ з’явілася другая, творчая. Гэта магчымасць мець зносіны з таленавітымі людзьмі, набірацца вопыту, мудрых думак і нейкія ідэі запазычыць, сумесныя праекты арганізоўваць, – расказала Жанна Усцінава.
Дзіцячая літаратура: стыль і гумар
Творы аўтара яркія, нават з назваў кніг гэта бачна. Часам праз гумар, недзе праз уяўную лёгкасць насамрэч адкрываюцца сур’ёзныя тэмы. Дзеці, чытаючы іх разам з бацькамі, могуць абгаварыць нейкія важныя моманты жыцця.
Даросламу чытачу аўтар парэкамендавала б кнігу, якая зусім нядаўна выйшла: «Душа жывога» – зборнік апавяданняў пра братоў нашых меншых, якія жывуць побач з намі.
– Часам бывае, што кніга нараджаецца са слова. Напрыклад, «Странные детки». Я выпадкова пачула слова «кашмарыкі», стала круціць яго, і нарадзіўся персанаж лахмарык-шуршарык. Ён жыве пад ложкам і піша вершы шчасця, якія дзеці бачаць у сне. Услед за гэтым з’явіліся новыя слоўцы: Смехаварыя, белібердомік, ухахотка, капрызасос і г.д. Пісьменнік, які піша даўно і ўжо мае адказнасць нейкую, разумее, што творы павінны быць сапраўды яркімі, цікавымі, каб дзіця зацікавілася менавіта тваёй кнігай. Трэба так напісаць, каб захапіць чытача з першых старонак і каб ён прачытаў з задавальненнем тваю кніжку, пажадана яшчэ – пра нешта задумаўся, вынес нейкія ўрокі з яе і захапіўся чытаннем.
Конкурсы
– Ужо некалькі разоў на мае кнігі звяртала ўвагу журы Германскага міжнароднага конкурсу «Лучшая книга года», які праводзіцца даўно, і рускамоўныя аўтары дасылаюць свае кнігі з розных краін. У 2021 годзе лаўрэатам стала дзіцячая кніга «Первоапрельский суп». Гэта зборнік вясёлых незвычайных вершаў, прысвечаных школьнаму жыццю. І затым, яшчэ праз 2 гады кніжка для дашкалят «Где бродит бутербродик?» таксама стала лаўрэатам гэтага конкурсу, – распавяла пісьменніца.
Натхненне і кнігі пра жывёл
Сям’я і творчасць для Жанны Віктараўны непадзельныя.
– Родныя і блізкія мяне падтрымліваюць і ўсяляк спрыяюць творчасці. Шмат тэм з сям’і пераходзіць у творчасць. Нават па першай кніжцы «Странные детки» нейкія эпізоды былі падгледжаны за сваімі ж дзецьмі: Дыянай, Уладам, Дзімам. І таксама жывёлы, якія прысутнічаюць у маім жыцці і маіх дзяцей урэшце становяцца персанажамі вершаў або апавяданняў, – адзначыла гераіня.
Тэатральныя пастаноўкі і адаптацыі
Напэўна, кожны пісьменнік шчыра марыць аб тым, каб яго творы карысталіся папулярнасцю ў многіх пакаленняў чытачоў, каб героі з часам маглі ступіць на сцэну або на экран. Жанна Віктараўна таксама аб гэтым марыць. І можна сказаць, што нават частка гэтай мары ўжо ўвасобілася ў жыццё.
– Мне пашанцавала – 10 гадоў таму я пазнаёмілася з выдатным творчым чалавекам – Вольгай Бяловай. Напачатку творчая сяброўка, яна узяла тры мае дзіцячыя кніжкі і стварыла спектакль «Приземлились каникулы». У той час яна працавала выкладчыкам у школе мастацтваў і мела тэатральную студыю «Укропку!». І вось з гэтым спектаклем мы гастралявалі па школах Магілёва, вельмі паспяхова выступалі ў бібліятэках горада, у ратушы ў Ноч музеяў, – узгадала Жанна Усцінава. – Зараз ужо ў новым саставе – са студэнтамі МДКМ (тэатр «Атмасфера» – кіраўнік В.Ю. Бялова) мы гастралюем са спектаклем «Панч і Чоха». Зусім нядаўна нас гасцінна сустракала Нацыянальная бібліятэка Беларусі.
Планы
– Я асабліва нічога не планую. Прыйдзе што-небудзь добрае ў галаву – буду працаваць, пісаць, ствараць. Ужо 5 гадоў супрацоўнічаю з папулярным дзіцячым часопісам «Качели». І за гэтыя гады выйшла 15 публікацый, мноства апавяданняў і вершаў. Нават з гэтым матэрыялам можна хадзіць да чытача сучаснага і працаваць. Наша краіна вялікая, і я ўжо наведала шмат месцаў са сваімі кніжкамі: Мінск, Салігорск, Слуцк, Беразіно і інш., – падзялілася пісьменніца.
Пачынаючы з 2018 года з мэтай папулярызацыі сучаснай беларускай літаратуры Жанна Усцінава правяла больш за восем дзясяткаў творчых сустрэч з чытачамі ў магілёўскіх і мінскіх школах, гімназіях, бібліятэках, ўстановах вышэйшай адукацыі. Акрамя таго, часта выступае на рэспубліканскіх фестывалях па папулярызацыі кнігі і чытання.
Кожная кніга Жанны Усцінавай – гэта падарожжа ў свет дзяцінства і чараўніцтва. Яна стварае выявы, якія ажываюць у марах і фантазіях, выклікаючы сапраўдную магію ў душы чытача.
https://mogilevnews.by/news/01-07-2026-16-43/zhanna-mius-treba-pisats-tak-kab-dzitsya-vybrala-menavita-tvayu-knigu-i-prachytaўshy-yae-zahapilasya-chytannem/
Больше новостей читайте в нашем телеграм-канале Союз писателей Беларуси